Noologia
– Origina Neksuso

Luno

    Luno
    Luno estas natura satelito orbitanta ĉirkaŭ planedo aŭ pli masiva objekto, ludante gravan rolon en gravitaj ekvilibroj kaj tajdaj fenomenoj.

    Difino

    Luno estas natura satelito, do ĉiela korpo kiu orbitas ĉirkaŭ planedo, ĉirkaŭ planeda nano aŭ alia nemasiva stela objekto. Male al planedoj, lunoj ne orbitas rekte ĉirkaŭ stelo, sed ĉirkaŭ korpo kiu mem orbitas stelon. Ili povas ekzisti unuope aŭ en multaj nombroj ĉirkaŭ unu planedo.

    Strukturo

    La interna strukturo de luno dependas de ĝia maso kaj konsisto. Kelkaj lunoj estas diferenciĝintaj kun metala kerno, ŝtona mantelo kaj ekstera krusto, dum aliaj estas el glacio, pora roko aŭ miksaĵo. Kelkaj montras geologian aŭ krio-vulkanan aktivecon, aliaj estas geologie inertaj.

    Origino

    Lunoj povas formiĝi per akrecio en ĉirkaŭplaneda disko, per gravita kapto de vaganta korpo, aŭ per fragmentiĝo post kolizio. Ilia origino influas ilian konsiston, orbitalan klinon kaj interagon kun la centra objekto.

    Funkcioj dinamikaj

    Lunoj forte influas la dinamikan staton de sia gastiga planedo. Ili povas stabiligi la aksan klinon, kaŭzi tajdojn en fluaj envolvaĵoj (oceanoj, atmosferoj), kaj malrapidigi la rotacion de la planedo per tajda bremsado. Ili ankaŭ povas interagi kun ringoj aŭ aliaj satelitoj en kompleksaj sistemoj.

    Variado

    La nombro, grandeco kaj ecoj de lunoj varias forte inter planedoj. Kelkaj lunoj estas pli grandaj ol planedoj, aliaj estas neregulaj fragmentoj. Ilia distribuado spegulas la dinamikan historion de la koncerna planeda sistemo.

    ← Reen al astronomio